Estetiğin Konusu

Estetik sözcüğü Yunanca “aisthesis” kelimesinden gelir ve “duyum, duyularla algılanabilen, duyu bilimi” gibi anlamlar içerir. Estetik, 18. yüzyılda A.G.Baumgarten (1714-1762) tarafından kurulmuştur. Kendisi Aesthetica (1750) adlı eserinde, estetik kelimesini günümüzdeki anlamında ilk kez kullanmıştır. Her ne kadar estetik bağımsız bir felsefe alanı olarak iki yüz yıllık bir geçmişi gösteriyorsa da aslında estetik problemler ile uğraşma daha ilk Çağ’a kadar geri gider. Platon, Aristoteles, Plotinos ve Orta Çağ filozofları güzel ile ilgili görüşler ortaya koymuşlardır. Rönesanstan sonra Baumgarten’e kadar birçok düşünür konuyla ilgilenmiştir.

Baumgarten, duyusal algıya dayanan bilgiyi bulanık ve karmaşık bir bilgi olarak görür ve bu bilginin mükemmelliğini araştıracak olan bilime de “estetik” adını verir ve onu açık ve seçik bilginin bilimi olan mantığın yanına onun “İkiz kız kardeşi” olarak koyar.

Estetik, açık ve net olmayan duygusal alana ait bilgileri konusu içine alır, inceler ve araştırır. Duygusal alana ait bilgileri konu edinirken de, bu bilgilerin tamamı ile uğraşmak yerine, bu alanda oluşan güzellik olgusunun bilgi- sini ortaya çıkarmaya çalışır. Burada estetiğin konusu olan “güzel“, sadece sanattaki güzel de değildir. Doğada var olan bütün güzellikler estetik felsefesinin konusuna girer ki, bundan dolayı estetik felsefesine, “güzellik felsefesi” adı da verilmiştir.

Estetik olaylar da, tıpkı bilgi olayında olduğu gibi, bize bir süje ile bir obje arasındaki ilgiyi gösterir. Bilgi olayı nasıl algılayan, düşünen vb. süje ile bu süjenin kendisine yöneldiği varlık, obje arasında meydana gelen bir ilgi ise, estetik olay da aynı şekilde estetik olarak algılayan süje ile bu süjenin estetik algı ile kendisine yöneldiği varlık, doğa ya da sanat eseri dediğimiz obje arasındaki ilgidir. Estetik, sadece güzeli incelemez. Çünkü o zaman alanı çok daralmış olur. Daha sonra gelen Kant, Hegel, Schelling gibi birçok filozof, estetiğin kapsamını genişleterek onu, güzel sanatların hepsini inceleyen bir felsefe disiplini hâline getirdiler.

Estetik, bazen sanat felsefesi olarak düşünülür. Sanat felsefesi, sanat eserleri ile ilgili olarak ortaya çıkan kavramların analizi ve problemlerin çözümü ile uğraşan bir felsefe dalıdır. Sanatın işlevini, farklı kültürlerdeki yerini ve etkilerini, insan için taşıdığı anlamı araştırır. Sanat felsefesinin alanı, estetiğin alanından dardır. Buna karşılık sanat felsefesinin kavramları ve problemleri estetiğin de ana kavram ve problemleridir.