Metafizik Ontoloji İlişkisi Nedir?

Metafizik, felsefenin başlangıcından beri özel bir saha olarak süregelmiştir. Felsefe tarihinde metafizik kavramına çeşitli anlamlar verilmiştir. Bazen bir üst felsefe disiplini olarak olumlu, bazen de boş ve anlamsız önermeler içeren olumsuz bir alan olarak görülmüştür. 

Metafizik ve ontoloji aynı alanı ifade eden iki ayrı terimdir. Aristoteles’e göre ontoloji varlığın ilk temellerini ve ilkelerini araştıran bir felsefe alanıdır. Metafizik terimini ise ilk kullanan Rodoslu Andronikos ‘tur. Aristoteles tarafından kurulan metafizik, buradan bütün İlkçağa, sonra Batı ve Doğu Ortaçağından geçerek 17. yüzyıla gelir ve büyük metafizik sistemleri meydana getirir. Klasik metafiziğin üç ana konusu vardır: Tanrı ve Tanrı’nın varlığının kanıtlanması. Dünyanın varlığı. Ruh ve ruhun ölümsüzlüğü. Bir de bunlara özgürlük sorunu eklenir. 

Aristoteles, felsefe sözcüğünü bilim sözcüğüyle aynı anlamda kullanmıştır. O dönemde bilimler henüz felsefeden ayrılmamıştır. Aristoteles, farklı bilimleri farklı felsefeler olarak ayırmış, tümünün temeli olan disiplini de “ilk felsefe” olarak adlandırmış tır. Aristoteles’in ölümünden sonra “ilk felsefe” ye ait eserleri fizik eserlerinden sonraya konmuş ve “fizikten sonra” anlamına gelen “metafizik” olarak adlandırılmıştır. 

Metafiziği en sert eleştiren filozoflardan biri Kant’tır. Ona göre metafizik, duyularla algılanamayan varlıklara ilişkin kurgusal tanımlar sisteminden başka bir şey değildir. Tanrı’nın varlığı, evrenin yapısı, ruhun ölmezliği gibi sorunların insan aklının ve bilgisinin olanaklarıyla cevaplandırılabilecek sorunlar olmadığını söylemiştir. Metafizik, bir bilgi olmadığı gibi, ortaya koyduğu bilgiler de geçerli bilgiler değildir. Bu nedenle de Kant’a göre, metafizik boş bir çabaydı. Kant’ın bu görüşlerine ondan sonra gelen materyalist filozoflar da katılmışlardır.

Ontoloji, “var olanın bilimi” anlamına gelen Yunanca bir terimdir. Metafizik, genel anlamıyla ontolojiden daha geniş bir kavramdır. Ontolojinin konusu varlıktır. Varlık sorunlarını araştıran metafiziğe ontoloji adı verilir ve ontoloji, metafiziğin varlığı araştıran bir kolu olarak anlaşılır. Oysa metafizik, varlık yanında Tanrı, ruh gibi kavramlarla da ilgilenir. Bu nedenle, metafizik ve ontoloji birbirinden farklıdır. 

Ontoloji kavramını felsefede ilk kullanan 17. yüzyılda Christian Wolff (1679-1754)’tur. Wolff’un ontoloji deyince anladığı şey, Tanrı’nın, ruhun ve dünyanın varlığını ispat etmek isteyen ispatçı bir metafizikti. Varlık var mıdır? Varlık varsa, varlık bir midir çok mudur? Varlık sonlu mudur, yoksa sonsuz mudur? Varlığın bir ereği var mıdır, yoksa varlıkta kör bir zorunluluk mu egemendir? Varlıkta özgürlük var mıdır? Bu temel sorular klasik metafiziğin ontolojik sorunlarıdır ve klasik metafizik çağlar boyunca bu sorunlarla uğraşmıştır. 

Orta Çağ felsefesinde teolojiyi felsefi olarak temellendirmede metafizikten büyük ölçüde yararlanılmıştır. 16. yüzyıldan sonra metafizik terimi, ontoloji terimiyle eş anlamlı olarak da kullanılmıştır. Özellikle Aristoteles ve Descartes, metafizik ve ontolojiyi aynı anlamda kullanmışlardır. 

Ontoloji, varlığı parçalamaz. Ona tümel açıdan yaklaşır. Varlık ister madde cinsinden isterse de örneğin idea cinsinden ele alınan zaman ve uzam (mekân) bakımından temel bir töze indirgenir. Töz (cevher), var olmak için başka bir şeye ihtiyaç duymayan temel varlık ilkedir. Töz hem her şeyi kapsar hem de tekildir. Bu yönü ile varlık duyusal dünyanın dışına taşan bir şeydir. O yüzden ontoloji ile metafizik bazen eş anlamlı kullanılmaktadır. Pozitivist felsefelere göre metafizik yoktur. Kant ise metafiziğin olduğunu ancak bilinemeyeceğini kabul etmiştir. 

Metafizik, çağımızda da varlığını sürdürür. Örneğin, fenomenoloji felsefesi, yeni ontoloji ve existentializm (varoluşçu felsefe) bunlar arasında en belli başlı olanlarıdır. Metafizik, bilimde ve teknolojide meydana gelen büyük gelişmelere karşı, yaşamını “bir tür bilme etkinliği’ olarak sürdürmektedir.