John Dewey (1859–1952), Charles Sanders Peirce ve William James ile birlikte Amerikan pragmatizminin ilk kurucularından biridir. Amerikalı bir filozof ve eğitimciydi.
J. Dewey ‘in çıkış noktası biyoloji ve psikolojidir. Eğer bir bilgi doğru ise yararlıdır, değilse doğru değildir. Bilgi, bilim, kuram vb. tüm düşünce ürünleri iş (pragma) üretmenin aletleridir (enstrümantalizm). İnsan doğayla mücadelesinde bir eylemde bulunmak zorundadır. İnsan eylem için düşünür. Düşünce eyleme dönüşür. Doğru bilgi eylemin bilgisidir. Doğru bilginin ölçütü de sağladığı yarardır. John Dewey, insanın bilme yetisinin bir evrim geçirdiğine inanır. Ona göre bu evrim, insanın yaşama başarılı bir biçimde uyum sağlaması için gereklidir. Düşünme, bir problemle karşılaşıldığında çözüme ulaşıp çözüm sağlamaya yarayan bir araçtır. Bu aracın işe yaraması için çevremizdeki her şey gibi evrimleşmesi gerekmektedir. Düşünceler, ancak o zaman başarılı olabilir ve doğru olur. Çünkü doğru, son çözümde pratikte işe yarayandır.
John Dewey’e göre, bizi amacımıza ulaştıran, pratik değeri olan, başarılarımızı sağlayan fikirler doğrudur. Bilgi, insanın karşılaştığı problemlerin çözümünde faydalı bir alettir. Her türlü bilgi, kanun, kuram ve kavram birer alettir. Bu bilgiler, uygulamada insana faydalı olur, onu başarıya götürürse iyi ve gerçektir. Tersi söz konusu olursa kötüdür ve gerçek değildir. Bilgiyi ya da düşünceyi bir alet olarak kabul ettiği için, Dewey’in bu görüşüne enstrümantalizm (aletçilik) adı verilir.
Pragmatizm aynı zamanda bir yöntem olarak da karşımıza çıkar. İlkesi, sonuca ve yararlı olana önem vermektir. Her felsefeye yakınlık duyar ve ondan faydalanır. Din ve ahlâka da, yarar sağladığı ölçüde önem verir ve onların kurallarını doğru sayar. İnsanlığın çıkarını engellediğinde ise reddeder. Doğruyu yaşamın çeşitliliği içinde aradığı ve her felsefeye fayda ölçüsünde yaklaştığı için pluralist (çokçu) bir felsefedir.
“Pragmatistler fikirleri ve inançları pratik sonuçları ve gerçek dünyadaki yararlılıkları açısından görürler. Fikirlerin değerini pratikte ne kadar iyi “işe yaradıklarına” göre yargılarlar. Pragmatistler için gerçek, kişinin hedeflerine ulaşması ve sorunları çözmesi için şu anda en iyi işe yarayan şeydir.”
Dewey, doğru hakkındaki görüşlerini, özellikle eğitim alanına uygulayarak işlevsel, problem çözen bir eğitim anlayışı geliştirmiştir. Ayrıca, yurdumuzda okulları yeniden düzenlemek için yapılan çalışmalar dolayısıyla, Atatürk devrinde Türkiye’ye gelerek hükûmetimize bir rapor vermiştir.
İlk yorum yapan siz olun